کتاب نگاهی به بردگی محمدعلی گرامی

انگیزه طرح این موضوع از جلسه ماه رمضان سال 1391ق، با طرح پرسش‌هایی از سوی افراد تحصیل‌کرده درباره مسئله بردگی و نظر اسلام درباره آن ایجاد شده است. اشکالات مسیحیان و بهائیان درباره این موضوع که آن را به خیال خود نقصی بر اسلام دانسته‌اند نیز نویسنده را به پرداختن به این مسئله ترغیب کرده است[1]‏. آن‌گونه که نویسنده گفته، از ورود در جنبه‌های تاریخی مسئله که خاصیت بیشتر آن افزودن بر قطر کتاب است، نه عمق آن، جز در موارد ضروری پرهیز نموده و تنها متن قانون را مورد بحث قرار داده است[2].‏ نویسنده مباحثش را با این پرسش آغاز کرده که برده کیست و بردگی چگونه به ‌وجود می‌آید؟ وی در تحلیل بردگی، از استعمار گروهی از بیچارگان توسط گروهی دیگر سخن گفته است[3]. اسلام با بردگی مخالفت ورزید و به‌خصوص روی این مطلب ایستادگی کرد که عرب و عجم و سیاه و سفید فرقی ندارند[4]. در اسلام سیاهان به مقامات بالا می‌رسیدند. بلال، سیاه زنگی، مؤذن رسمی پیامبر(ص) می‌شود که حکومت غاصب پس از آن سرور، محتاج اذان بلال می‌شود و البته او هم حاضر به ترویج آنها نمی‌شود[5]. نویسنده، معتقد است هرگونه اظهار نظری راجع به خط ‌مشی اسلام در مسئله بردگی بدون دقت در قانون جهاد اسلام و جدا از آن بی‌اساس است[6] و در ادامه مباحث کتاب به شرح و توضیح این مطلب پرداخته است. در حقیقت بردگان از‌ اربابان‌ بی‌رحم و بی‌مروت خود، شکنجه‌‌ها و ضربه‌های فراوان‌ دیده‌ بودند. اگر اسلام یکباره‌ بردگان‌ را از زیر فرمان اربابان رها می‌ساخت و به آن‌ها آزادی می‌بخشید‌، چه‌بسا غلامان زجردیده‌ و ستم‌‌کشیده‌ بر اثر عقده‌‌ها‌ و کینه‌هایی که از‌ اربابان‌ خود در دل ذخیره کرده بودند، دست به انقلاب‌های خونین و انتقام‌جویی‌هایی‌ مبتنی‌ بر احساسات زده، عکس‌العمل‌های‌ شدید‌ و حادی از‌ خودشان‌ نشان‌ داده، ضربه‌های محکم‌‌تر و سخت‌تری بر شرف و حیثیت انسانی وارد می‌ساختند و موجب خدشه‌دار شدن امنیت‌ عمومی‌ و وضع سیاسی جامعه می‌شدند[7]. و در آخر، اسلام نمی‌توانسته با بردگی که یکی از تجارت‌های عمده عربستان بوده مخالفت ورزد و آن را از ریشه برافکند و به این جهت تنها به دستورهای خاصی قناعت نموده که عملاً بردگان را به‌طور قابل ملاحظه آزاد می‌سازد[8]. پانویس