شرح صدر نویسنده معصومه طلوع

سخن از اصول اخلاقى به میان نمى آید مگر به دو هدف: یکى شناخت که متضمن عوامل ایجاد کننده و بازدارنده و تأثیر آن بر عملکرد انسان است؛ دیگرى عمل به آن اصل که منجر به تغییر رفتار و حرکت مى شود. در نهایت باید تأثیر آن را ارزیابى کرد و براى این ارزیابى باید از معیارهایى که قابلیت سنجش آن اصل را دارد بهره برد. در این امر رهنمودهاى امام راهنماى ماست تا بتوانیم با سنجش به موقع خودمان ظلمت را از خود دور کنیم و وجودمان را به نور الهى مزیّن کنیم. امام خمینی و مفاهیم اخلاقی/ شرح صدر حجاب ‏هاى چندى، نسل جوان را از شناخت اندیشه‏ هاى جامع و منظومه فکرى و گستره شخصیت امام خمینى رحمه ‏الله باز مى‏ دارد. یکى از این پرده‏ ها، حجاب معاصرت یا هم روزگارى است. این نکته موجب شده است تا دقیقاً گستره و نفوذ اندیشه و آراء امام آن‏گونه که باید، شناخته نشود. غلبه بر این مانع غالباً تنها از طریق گذر ایام حاصل مى ‏گردد. دومین حجاب، نقش قدرتمند سیاسى امام است. چهرۀ مسلط امام در عرصه سیاستِ چند دهه اخیر کشورمان، هرچند برکت‏زا و ارجمند بوده، اما مانع از آشکار شدن دیگر ابعاد ایشان گشته است. در نتیجه بُعد سیاسى ایشان بر دیگر ابعاد و به ویژه بعد اخلاقى و عرفانى ایشان غلبه داشته و کسانى که ایشان را مى‏شناسند بیش‏تر از رهگذر سیاست است. سومین حجاب، پیشینه علمى ایشان و واژگان خاصى است که براى بیان اندیشه ‏هاى خود برمى‏ گزیدند. ایشان به دلیل بهره ‏مندى گسترده از دانش ‏هاى مختلف اسلامى چون فقه، اصول، تفسیر، کلام، عرفان و فلسفه، داراى واژگانى گسترده بودند. نگاهى به آثارى چون شرح چهل حدیث یا شرح حدیث جنود عقل و جهل این نکته را آشکارتر مى‏ سازد. این گستره واژگانى گرچه بیانگر عمق اندیشه‏ هاى امام است، اما فهم آراء ایشان را براى کسانى که از چنین زمینه ‏اى برخوردار نیستند، دشوار مى ‏نماید. آنچه در ادامه می خوانید کوششى است براى فرارفتن از پاره‏ اى از این حجاب‏ها و آشنا ساختن نسل جوان با یکى از ابعاد اساسى امام. سخن از اصول اخلاقى به میان نمى آید، مگر به دو هدف: یکى، شناخت که متضمن عوامل ایجاد کننده و بازدارنده است و تأثیر آن بر عملکرد انسان است؛ دیگرى، عمل به آن اصل، که منجر به تغییر رفتار و حرکت مى شود. در نهایت باید تأثیر آن را ارزیابى کرد و براى این ارزیابى باید از معیارهایى که قابلیت سنجش آن اصل را دارد، بهره برد. در این امر رهنمودهاى امام رحمه الله راهنماى ما است تا بتوانیم با سنجش به موقع خودمان، ظلمت را از خود دور کنیم و وجودمان را به نور الهى مزیّن کنیم. 1. راه تشخیص شرح صدر شرح صدر نشانه هایى دارد که با ظهور و بروز آن در صاحب شرح صدر، مى توان آن را تشخیص داد. الف. اهمیت ندادن به جمال و کمالات مادى در کتاب شرح حدیث جنود عقل و جهل آمده است: انسانى که داراى شرح صدر باشد، هرچه از کمال و جمال و مال و منال و دولت و حشم در خود ببیند، به آن اهمیت ندهد.[1] انسانى که تمام وجودش را حق گرفته است و جز حق را نمى بیند. مادیات براى او هیچ ارزشى ندارد؛ چون آن را هدف قرار نمى دهد تا تمام تلاش خود را صرف جمع آورى و ذخیره آن کند. در نظر وى مادیات وسیله اى براى رسیدن به سعادت اخروى است. ب. غالب شدن بر تمام واردات قلبى خود شرح صدر سبب مى شود تا انسان بتواند بر تمام واردات قلبى خود اعم از الهى و شیطانى غلبه کند و آن ها را تحت تسلط خود قرار دهد و همگى زمینۀ رشد و کمال او شوند. امام رحمه الله مى فرمایند: سعۀ وجود چنین انسانى، به قدرى است که بر تمام واردات قلبى غلبه کند.[2