توضیح الملل ترجمه کتاب الملل و النحل نویسنده ابوالفتح محمدبن عبدالکریم شهرستانی تحریر و ترجمه جلال نائینی

این کتاب دائره المعارف مختصری از ادیان و مذاهب و فرق وآراء فلاسفه در ماوراء طبیعت است که در عصر مؤلف شناخته شده بود. این کتاب مورد اعجاب و تقدیر مردم آن دوران چه در شرق و چه در غرب قرار گرفته بود. کتابی است بسیار مفید. کتاب مزبور به چندین زبان زنده دنیا ترجمه شده‌است. در این کتاب شهرستانی جهان را به هفت اقلیم تقسیم و شرح می‌نماید و چنین می‌گوید: در هفت اقلیم دنیا طبق روال آن زمان کسانی در این اقالیم هفتگانه وجود دارند که از لحاظ زبان، طبایع، انفس، شکل ورنگ اختلاف گوناگونی دارند. تقسیم هفت اقلیم به جهات اربع که عبارت‌اند از: شرق ، غرب ، جنوب ، شمال . انسان‌هایی در این جهات اربع زندگی می‌کنند که لغات وطبایع مختلف با همدیگر دارند. شهرستانی مللی که در این جهات اربع زیست می‌کنند به چهار ملت بزرگ تقسیم کرده‌ است که عبارت‌اند از: عرب ، عجم ، روم ، هند المِلل و النَّحَل، کتابی از محمد بن عبدالکریم شهرستانی (متوفی 548ق) به زبان عربی، در معرفی دین‌ها و فرقه‌ها. شهرستانی در این کتاب که مشهور‌ترین اثر اوست، عقاید، آیین‌ها و نحله‌های مختلف را به شیوه‌ای سنجیده گزارش کرده است. الملل در عصر مؤلفش اثری بدیع و پرنفوذ بود و در حوزه ادیان و عقاید، دانشنامه‌ای واقعی به شمار می‌رفت. امروزه این کتاب یکی از منابع معتبر برای شناخت ادیان و فرقه‌هاست. مذهب نویسنده را سنی اشعری یا شیعه اسماعیلی دانسته‌اند.