کتاب مباحثی در عرفان ابن عربی نویسنده نصرالله حکمت

بر اساس نظر ابن‌عربی هنر در وجود انسان در دو عرصه خود را عیان می‌کند و انسان در این دو عرصه می‌تواند اثر هنری خلق کند. این دو عرصه عبارتند از هنر بیرونی، یعنی چیزی که ما به عنوان آثار هنری می‌شناسیم و هنر درونی، یعنی آثاری که در دورن انسان خلق می‌شود. آیا هنر درونی یک تعبیر پارادوکسیکال نیست؟ چگونه می‌شود هنر درونی باشد؟ نصرالله حکمت در کتاب ابن عربی به این پرسش پاسخ می‌دهد. او بر خلاف بسیاری از کسانی که معتقدند در حوزه فلسفه و عرفان اسلامی بحث مستقلی درباره هنر نبوده اعتقاد دارد که ابن‌عربی در کتاب فتوحات مکیه بحث اختصاصی درباره هنر داشته است. البته کلید واژه این بحث صنعت است. بنابراین مباحثی که ابن‌عربی در فتوحات خود زیر عنوان صنعت بحث کرده همه درباره هنر به معنای خاص کلمه است. در این‌جا صنعت به مانند واژه تخنه در یونان باستان است. او همچنین در متن به مبحث ظهور و تجلی در کلام ابن‌عربی می‌پردازد و اظهار می‌کند حقیقت هستی یک چیز است اما کثرات عالم نتیجه ظهور و تجلی امر واحد است. در این بین تفاوت بین ظهور و حضور نیز نکته مهمی است که برای نخستین بار توسط حکمت مطرح شده است. بدون توجه به این تفاوت در برخی اوقات غلط انداز است به عنوان مثال دین و ایمان از سنخ حضور است و نه ظهور چرا که ایمان یک امر درونی است. اگر در جامعه‌ای اصرار بر ظهور ایمان کنیم جامعه‌ای متظاهر به ایمان خواهیم داشت که بسیار خطرناک است. هنر بر خلاف ایمان از سنخ ظهور است. به عنوان مثال ملاک مشخص شدن هنر یک هنرمند آشکار شدن هنر اوست. او همچنین به تفسیر هنر درونی از منظر ابن‌عربی می‌پردازد و بر آن است که در عرفان ابن‌عربی مطرح می‌شود که انسان عکس خداست و اساسا آفرینش عکس است