سیاحتنامه درویش دروغین نویسنده در خاندان آسیانه میانه ، نویسنده آرمیونس وامبری ترجمه فتحعلی خواجه نوریان

مجموعه خاطرات و مطالعات ارمینیوس وامبری خاورشناس مجار است. وامبری در آغاز جوانی علاقه شدیدی به مطالعه زبان شناسی داشت و منظور او از این مطالعه یافتن ریشه زبان مادری خویش و شناختن خصوصیات آن بود.پس به تحقیق در ادبیات شرقی و غربی خاصه بفرا گرفتن زبان ولهجه های شرقی همت گماشت. و در ضمن این پژوهش برخورد با اینکه زبان مجار ممکن است بازبانهای تاتاری خویشاوندی داشته باشد. این فرضیه اورا بر آن داشت تا در خاور زمین بمسارت پردازد و از نزدیک زبانهای مختلف مردم این سرزمین را مورد مطالعه قرار دهد. بدین منظور در اواسط قرن نوزدهم بقسطنطنیه رهسپار شد . و پس از چندین سال اقامت در بلاد ترک زبان و بازدید مدارس و کتابخانه های اسلامی بصوب خاورمیانه عزیمت کرد و با نام مستعار رشید افندی و لباس مبدل به سیاحت شهرهای مختلف بین راه پرداخت. نخست به ایران امد و از انجا بسوی خانات اسیای میانه رهسپار گردید. در این سفر علمی وامبری با مشکلات و خطر زیادی مواجه شد ولی هر بار با دلیری و شکیبایی بر دشواری پیروز گردید و جان بسلامت بدر برد. در این سفر وامبری به تحقیق فرضیه خود در باب زبان شناسی اکتفا نکرد و اطلاعات اجتماعی و سیاسی و جغرافیایی و امار گرانبهایی راجع به نقاط مختلف این قسمت از اسیا بدست اورد و عادات و رسوم و خلق و خوی نژآدهای مختلف این بلاد را بدقت مورد مشاهده قرار دادو کتابی که اینک ترجمه آن به نظر خوانندگان گرامی میرسد در واقع حاصل این سفر دور و دراز و خطرناک است و در ان وامبری مطالعات خود را به نحو دلنشینی برشته تحریر دراورده است. این کتاب شامل دو بخش است. در بخش اول نویسنده بشرح مسافرت خود از طهران به سمرقند و از سمرقند بطهران پرداخته و بدون انکه از ارزش علمی و تاریخی ان بکاهد انرا بصورت داستان دل انگیزی در اورده است بطوریکه انسان از خواندن ان احساس خستگی و ملال نمیکند.در این بخش مولف درباره وضع شهرها و دهات بین راه بحث میکند و اخلاق و عادات و زبان و لهجه های مختلف ساکنان انرا نشان میدهد و از اغاز تا پایان ان همه جا خواننده را با نکات تازه و مطالبی جالبی روبرو میسازد در بخش دوم کتاب مولف به جغرافیا و امار و تشربح اوضاع اجتماعی و سیاسی شهرهای مختلف اسیای میانه میپردازد و هرست جالبی از نام شهرها و راه های عبور و مرور بین انها را بدست میدهد. در اینجا باید این نکته را یاد اور شد که تلفط نام دهات که در این کتاب امده درست نیست.