جامع التأویل لمحکم التنزیل کهن ترین تفسیر اعتزالی مرحوم محمدهادی معرفت

كتاب حاضر پژوهشی است در باب زندگی و عقاید «ابومسلم محمد بن بحر اصفهانی» (ت 322 ق)، مفسر برجستة معتزلی، به همراه بخش‌هایی از تفسیر «جامع‌التاویل لمحكم التنزیل» وی كه بر اساس عقاید اعتزالی نگارش یافته است. اصل این تفسیر كه به گزارش اصحاب تراجم در 14 یا 20 مجلد بوده و كهن‌ترین تفسیر اعتزالی به شمار می‌رود، اكنون در دسترس نیست و تنها بخش‌هایی از آن در لابه‌لای تفاسیری چون مجمع البیان طبرسی و مفاتیح الغیب امام فخر رازی و بخش عمدة آن در نسخه‌های خطی تفسیر التهذیب حاكم جشمی و نیز در برخی كتب اصولی به چشم می‌خورد. ابومسلم علاوه بر تفسیر قرآن، در سرودن شعر نیز تبحر داشته و در دورة حكومت عباسی به مناصب مهم سیاسی و امور دیوانی نایل گردیده است. در كتاب همچنین نسخه‌های خطی و عكسی در دسترس كه برای تدوین این مجموعه استفاده گردیده معرفی شده است."