ارامنه در جنگ جهانی اول نویسنده رضا دهقانی

تحقیق حاضر بر آن است با پی‌جویی ریشه‌های مسئله ارمنی و تعقیب سیر حوادث به تجزیه و تحلیل مسئله ارامنه در نیمه دوم قرن نوزدهم تا ربع اول قرن بیستم بپردازد. نکته‌ای که در این میان باید توضیحاً به آن اشاره شود، این است که آنچه تحت عنوان مسئله ارامنه مطرح است، بر چندین مسئله ناظر می‌باشد؛ مانند اصلاحات ارمنی، قیام‌های ارمنی، قوانین ارمنی که مجموعاً مسئله ارامنه را شکل می‌دهد. از بین این مسائل، مسئله اصلی، قضیه کشتار ارامنه است که محل تمرکز و مداقه تحقیق حاضر است. کشتار ارامنه را بنا به حقایق تاریخی نمی‌توان برایندی واقعی از حاکمیت کثیرالمله عثمانی دانست، بلکه این واقعه در گسست با جوهره امپراتوری عثمانی است که حقوق اقوام و ملت‌ها را محترم داشته و به رسمیت می‌شناخت. در نتیجه سرچشمه‌های این حادثه را همان طور که در متن کتاب نشان داده شده است، باید فارغ از هرگونه ذهنیت‌پردازی در کانون‌های مخفی سالونیک و جمعیت یهودیان دونمه دانست که سران اتحاد و ترقی نمایندگان آن به حساب می‌آمدند. در این تحقیق تلاش شده است تا با بهره‌جویی از منابع و مدارک اصیل و با رویکردی اسنادی ـ تحلیلی، زوایای مختلف این موضوع مورد نقد و بررسی قرار گیرد.