کتاب اوضاع اجتماعی اقتصادی موالی در صدر اسلام نویسنده جمال جوده مترجم مصطفی جباری

کتاب اوضاع اجتماعی‌ ـ اقتصادی موالی در صدر اسلام، بر محور مفهوم ولاء بنا شده است؛ مفهومی که پیوندهای خویشاوندی، هم‌پیمانی، پناه‌جویی و آزادسازی بردگان را در جامعه‌ی عرب به‌ هم متصل می‌کند. جوده ابتدا نشان می‌دهد که چگونه ولاء قرابت، حِلف، جوار و عتق در جاهلیت ساختار قبیله را شکل داده و مرز میان صَلیبه (اصیل قبیله)، هم‌پیمان، جیران و برده را تعیین کرده است. در ادامه، کتاب تحول این شبکه‌ی ولایی را با ظهور اسلام دنبال می‌کند؛ جایی که پیامبر، ولاء حلف را به ولاء عقیده تبدیل کرده و مفهوم امت را به‌ جای قبیله می‌نشاند، درحالی‌که بقایای نگرش قبیله‌ای نسبت به نسب و هم‌شأنی اجتماعی همچنان فعال است. سپس وضعیت اقتصادی موالی در دستگاه اداری و نظامی، در تجارت، صنعت و کشاورزی و نیز جایگاه آنان در دیوان لشکر و نظام عطایا بررسی می‌شود تا نشان داده شود که وضع اقتصادی موالی یک‌دست و همواره فرودست نبوده است. در فصل پایانی، ساختار اجتماعی، روابط حقوقی، مسئله‌ی دیه و ارث، و نقش موالی در جنبش‌های سیاسی و مذهبی صدر اسلام تحلیل شده است.